16 июнь 2018
1 903
0
მომწონს 17

მანგას ისტორია

                                                                         

 მანგას ისტორიის მკვლევარები თვლიან, რომ მანგა მე-12 და მე-13 საუკუნით დათარიღებული გრაგნილებიდან იღებს სათავეს. ითვლება, რომ სწორედ ეს გრაგნილები წარმოადგენენ მარჯვნიდან მარცხნივ კითხვის საფუძველს. სიტყვა მანგა საერთო გამოყენებაში პირველად 18 საუკუნის მიწურულს შევიდა. ის იაპონური ტერმინია და შეიძლება ითარგმნოს როგორც "კომიქსი", სიტყვა შედგება კანჯის ორი სიმბოლოსგან 'მან'- რაც ნიშნავს უცნაურს, ექსპრომტს და 'გა' - რაც სურათს აღნიშნავს და გაერთიანებული გამოდის - 漫画. მანგას ისტორიის მკვლევარები თანამედროვე მანგას ჩამოყალიბებაში ორ პერიოდს გამოყოფენ, მეორე მსოფლიო ომის პერიოდს და ომამდელ პერიოდს, თუმცა მათი აზრი ორად იყოფა და მაშინ, როცა ერთი ნაწილი კულტურის და ისტორიის განვითარებაში მნიშვნელოვან პერიოდად მეორე მსოფლიო ომს მიიჩნევს, მეორე ნაწილს ომამდელი პერიოდი მიაჩნია უმნიშვნელოვანესად.
                                                     
მკვლევარები აღნიშნავენ, რომ ედო პერიოდის (1603-1867 წწ) ერთ-ერთ ნახატებიან წიგნში "ტობა ეჰონ"-ში სწორედ მანგას კონცეფციაა გამოყენებული და მაინც, თავად ეს ტერმინი  მე-18 საუკუნის ბოლოს 1798 წელს გამოყენებული იქნა სანტო კიოდენის  ნახატებიან წიგნთან შიჯი ნო იუკიკაი -სთან მიმართებაში (Shiji no yukikai  ითარგმნება როგორც "ოთხი სეზონი"), ასევე მე-19 საუკუნის დასაწყისში ისეთ ნამუშევრებთან, როგორიცაა 1814 წლით დათარიღებული აიკავა მინვას - Manga hyakujo და 1814-1834 წლებით დათარიღებულ ჰოკუსაის მანგას წიგნები, რომელიც ცნობილი 'უკაიო-ე' მხატვრის კაცუშიკა ჰოკუსაის (1760-1849წლები) ნამუშევრებს შეიცავდა. რაც შეეხება თანამედროვე გაგებით სიტყვა "მანგა"-ს პირველად გამოყენებას, ეს რაკუტენ კიტაზავამ გააკეთა (1876-1955წწ).

 

                                                       ჰოკუსაის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ნამუშევარი "დიდი ტალღა", რომელიც 1829 - 1833 წლებში გამოქვეყნდა.

 

 მწერლები აღნიშნავენ, რომ მანგას განვითარებაში მთავარი ადგილი უკავია იაპონურ კულტურასა და ტრადიციულ ხელოვნებას. მათ შორის არიან მწერლები ფრედერიკ ელ სკოტი, კინკო იტო, ადამ ელ კერნი და ერიკ პიტერ ნაში. სკოტი მიუთითებს მე-13 საუკუნის ილუსტრირებულ გრაგნილზე, როგორიცაა ჩოჯუ-ჯინბუცუ-გიგა იგივე ჩოჯუ-გიგა (Chōjū-jinbutsu-giga -"ცხოველთა კარიკატურები"), სადაც ამბავი ცხოველებზე იუმორისტულად და მახვილგონივრული სურათებით არის გადმოცემული. დღესდღეობით, თანამედროვე მანგაკებს (~ იხ.განმ.) იმ პერიოდის მხატვრობიდან მოძრაობაში პერსონაჟების გამოსახვის ხელოვნება აქტიურად აქვთ გამოყენებული. სკოტი ხაზს უსვამს 'უკაიო-ე' - 'შუნგა-სა' (~ იხ. განმ.) და თანამედროვე მანგას შორის სწორედ ესთეთიკურ და სტილისტურ მსგავსებას.
მიუხედავად იმისა, რომ ბევრი დავა მიდის ჩოჯუ-ჯინბუცუ-გიგა თუ შიგისან-ენგი (Shigisan-engi -"შიგის მთის ლეგენდა" ) იყო პირველი მანგა, ორივე გრაგნილი დაახლოებით ერთი და იმავე პერიოდით თარიღდება. სხვები კი როგორიცაა მაგ.  "სტუდია გიბლის" (Studio Ghibli) თანადამფუძნებელი და დირექტორი ისაო ტაკაჰატა ამტკიცებს, რომ ძველ გრაგნილებსა და თანამედროვე მანგას შორის არავითარი კავშირი არ არსებობს.
მანგას ისტორიის მკვლევარები მანგასთან საერთოს 'კამიშიბაიშიც' ხედავენ, (~ იხ. განმ.) ქუჩის თეატრში,  სადაც მოხეტიალე ხელოვანები თავიანთ ნამუშევრებს პატარა ყუთებზე გამოფენდნენ და ქუჩაში მყოფ მაყურებელს ამბავს ამ გზით მოუთხრობდნენ.

                                                                  Chōjū-giga ~ "ცხოველთა კარიკატურები"; მე-13 საუკუნით დათარიღებული გრაგნილის ფრაგმენტი.


 მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ იაპონია ამერიკის შეერთებული შტატების ოკუპაციის ქვეშ აღმოჩნდა. ამან ძალიან დიდი გავლენა იქონია მანგას განვითარებაზე. ამერიკელებმა იაპონიაში თავიანთი კომიქსები და დისნეის ნამუშევრები შეიტანეს, როგორიცა: მიკი მაუსი, ბემბი და ბეტი ბუპი. ქვეყანაში ამან მანგაკებზე უდიდესი გავლენა მოახდინა. იაპონელმა მხატვრებმა საოკუპაციო რეჟიმის (1945-1952წწ) და ოკუპაციის შემდგომ პერიოდში (1952 წ. - 1960 წლის დასაწყისი), თავიანთი ახალი სტილი თავდაპირველად ჟურნალებსა და გაზეთებში შეიტანეს. ეს ჟურნალ-გაზეთები თანდათანობით გარდაიქმნა ყოველკვირეულ და ყოველთვიურ კომიკსების ჟურნალებად და ყოველ გამოცემაში 10-20 თავი იბეჭდებოდა.
 პირველი და ყველაზე წარმატებული მანგაკა იყო ოსამუ ტეზუკა, რომელმაც ცნობილი "ასტრო ბიჭი" (Astro Boy) შექმნა და ასევე ერთ-ერთი პირველი მანგაკა ქალი, მაჩიკო ჰასეგავა და მისი "საზაე-სანი" (Sazae-san). ტეზუკა ცნობილია, როგორც მანგას ღმერთი და ანიმეს ნათლია, რომელმაც ორივე მიმართულებაში დამახასიათებელი დიდი თვალები შეიტანა. 1952 წელს დაიწყო "ასტრო ბიჭი"-ს გამოსვლა რომელიც სწორედ ამ ახალი სტილის მატარებელი იყო. "ასტრო ბიჭი" მაშინვე გახდა და დარჩა კიდეც მთელს იაპონიაში (და არა მარტო) ყველასათვის საყვარელ მანგად, რაც შეეხება მაჩიკო ჰასეგავას "საზაე-სანი" ("ქალბატონი საზაე"), მისი ხატვა ჰასეგავამ 1962 წლიდან დაიწყო და ასევე პოპულარული გახდა. ორივე - ოსამუ ტეზუკა და მაჩიკო ჰასეგავა ინოვაციური სტილის ფუძემდებლებად ითვლებიან.
          

                                                    ოსამუ ტეზუკა  


 პოსტ-საოკუპაციო წლებში, განსაკუთრებით 1965-1969 წწ-ში მანგას მკითხველთა რაოდენობა სულ უფრო გაიზარდა, რამაც მანგას ორი მთავარი ჟანრის ჩამოყალიბება გამოიწვია. ესენია შოჯო, რომელიც გოგონებზეა გათვლილი და შონენი, რომელიც ბიჭებზეა ორიენტირებული.
შონენი რომელიც ძირითადა 12 დან 18 წლამდე ბიჭებისთვისაა, ასაკობრივ კატეგორიებად იყოფა, 18 წლიდან 30 წლამდე ახლგაზრდებისთვის ცნობილია, როგორც სეინენი და ზრდასრულებისთვის შექმნილი სეიჯინ მანგა. ეს ჟანრები მოიცავს უამრავ თემას, მაგ : სათავგადასავლო, საბრძოლო, მძაფრსიუჟეტიანი, სპორტის, ასევე რომანტიკა, ეროტიკა და მრავალი სხვა თემა. ჩვეულებრივ ეს ჟანრი ერთზე მეტ მთავარ გმირს აერთიანებს.
რაც შეეხება შოჯოს, ისიც რამდენიმე ქვე-კატეგორიად იყოფა, ესენია: რედისუ (მანგები ქალებისთვისთვის), რეკიდომი და ჯოსეი და ძირითადი თემებიც შესაბამისია: რომანტიკა, სიყვარული, სუპერგმირები, ურთიერთობები, რომელიც წარმოდგენილია ქალის თვალთახედვით, ისტორიული დრამები და მრავალი სხვა. 1969 წელს მანგაკების ცნობილმა ქალთა ჯგუფმა, სახელწოდებით "შესანიშნავი 24" გამოუშვა სადებიუტო შოჯო მანგების საკმაოდ მნიშვნელოვანი რაოდენობა. ამ ჯგუფში შედიოდა ისეთი ცნობილი მანგაკები როგორებიც არიან: მოტო ჰაგიო, რიოკო იკედა, იუმიკო ოშიმა, კეიკო ტაკემია და რიოკო იამაგიში. მას შემდეგ გოგონებისთვის და ქალებისთვის განკუთვნილი შოჯო მანგები პირველ რიგში ქალი მანგაკების მიერ იქმნება.  
                                                                             ერთ-ერთი ცნობილი მანგაკას აი იაზავას მანგა "Paradise Kiss"

 იაპონიაში სხვა პოპულარულ მანგას ჟანრებთან ერთად გვხვდება ასევე ისეთი ჟანრები როგორიცაა იოჯი -  1-დან 4 წლამდე ბავშვებისთვის, რასაც მოსდევს კოდომო- ბავშვებისთვის კითხვის შესასწავლად განკუთვნილი მანგა. ასევე გვხვდება შონენ-აი  იგივე იაოი, რომელიც კაცთა შორის რომანტიკულ და სექსუალურ ურთიერთობებზეა და შოჯო-აი (იური), რომელიც ქალთა შორის სიყვარულზეა. ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ჟანრი კი არის ჰენტაი, სახელწოდება ჩამოყალიბდა სიტყვებიდან 'ჰენტაი სეიოკუ' (Hentai seiyoku), რაც ამორალურ სექსუალურ ფანტაზიას ნიშნავს. მიიჩნევა, რომ ჰენტაი იაპონური ეროტიული მხატვრობის, იგივე 'შუნგას' შემადგენელი ნაწილია.  
კიდევ ერთი ჟანრია გეკიგა, რაც სიტყვასიტყვით "დრამატულ სურათებს" ნიშნავს და მანგაში ე.წ. რეალისტური მხატვრობის (ესთეტიკის) აღმნიშვნელია. გეკიგას ჟანრში ნახატები მეტისმეტად რეალისტური და ემოციურად დატვირთული და მძიმეა, ხანდახან ძალიან ძალადობრივიც და მაქსიმალურად არის ფოკუსირებული ყოველდღიურ ცხოვრებაზე და შესაბამისად არის გამოსახული სასტიკი რეალობა.

 60 წელზე მეტია მანგა იაპონური კულტურის მთავარი შემადგენელი ნაწილია. ის იზიდავს ნებისმიერი თაობის ადამიანს, ბავშვებიდან დაწყებული ზრდასრული ადამიანებით დამთავრებული. განსაკუთრებით პოპულარული მანგები ხშირად გარდაიქმნება წიგნებად, სატელევიზიო შოუებად, ანიმეებად, იქმნება ფიგურები და ვიდეო თამაშები. დიდი ხნის განმავლობაში მანგა იაპონიის ეკონომიკისთვის ერთ-ერთ მთავარ საყრდენს წარმოადგენდა. მანგამ გადალახა კულტურული ბარიერები და მთელი მსოფლიოს მაშტაბით უდიდესი შტაბეჭდილება მოახდინა. მთელ მსოფლიოში ის იაპონიის კულტურის მთავარი გამავრცელებელია. მთელი რიგი ამ მიზეზების გამო მანგა იაპონიის ეკონომიკისა და კულტურის მთავარ საყრდენად იქცა. თუმცა სწორედ ამ პოპულარობამ გამოიწვია ის, რომ მაღალი ინტერესის კვალდაკვალ გაჩნდა მანგების ინტერნეტ პირატული გამოცემები. ყოველივე ეს მანგაკებს ფინანსურად არც თუ სახარბიელო მდგომარეობაში აგდებს, რადგან ხშირად სწორედ ახალი თავის გამოსვლიდან რამდენიმე საათში ხდება ონლაინ სივრცეშიც მათი განთავსება.
                                                                 

 

 როდესაც მანგამ იაპონიის გარდა სხვა ქვეყნებშიც დაიწყო პოპულარობის მოპოვება, ის იაპონიის საგამომცემლო ინდუსტრიის მთავარ ნაწილად  იქცა. (სხვადასხვა ქვეყნებში მანგას პოპულარობამ განაპირობა ის, რომ მანგას გარდა გაჩნდა ჩინური მანჰუა (Manhua), სამხრეთ კორეული მანჰვა (Manhwa) და ფრანგული მანფრა (Manfra)). როგორც წესი, მანგას პოპულარობა ძირითადად გაყიდული ასლების რაოდენობით განისაზღვრება,  თუმცა ასევე გვხდება ძველი დროის ისეთი მანგებიც, რომელიც მეორე მსოფლიო ომის შემდეგაა შექმნილი და დღემდე ინარჩუნებს საკულტო მანგას სტატუსს. ქვემოთ მოცემულ ჩამონათვალში შესულია ის მანგები, რომელიც ყველაზე მოთხოვნადია მაღაზიებში და ასევე ის მანგები, რომელიც ფართოდაა ცნობილი და კლასიკად არის მიჩნეული.
 
Astro Boy - ოსამუ ტეზუკას მიერ შექმნილი "ასტრო ბიჭი" სამეცნიერო ფანტასტიკის ჟანრის მანგაა,  რომელიც 1952 წლიდან 1968 წლამდე გამოიცემოდა. მანგას 100 მილიონ ეგზემპლარი გაიყიდა და გადაღებული იქნა არაერთი ანიმე სერიალი და ვიდეო თამაში.

 

One Piece - ეიჩირო ოდას მიერ შექმნილი მანგა, სადაც გადმოცემულია 17 წლის მონკი დ ლუფის თავგადასავალი, მანგა პირველად 1997 წელს გამოვიდა და დღემდე გრძელდება. 2017 წელს ზედიზედ მეათედ გახდა #1 ყველაზე გაყიდვადი მანგა. 

 

Case Closed იგივე Detective Conan - გოშო აოიამას მიერ შექმნილი მანგა 16 წლის უმაღლესი სკოლის სტუდენტსა და გამომძიებელ ჯიმი კუშოზე, რომელიც ურთულეს მკვლელობის საქმეებს იძიებს და გამომძიებლებს ეხმარება. მანგას პირველი თავი 1994 წელს გამოვიდა და 2001 წელს მსოფლიოს მაშტაბით 200 მილიონი ეგზემპლარი გაიყიდა.

Dragon Ball - აკირა ტორიამას მიერ შექმნილი მანგა (1984 წლიდან 1995 წლამდე) მანგა სონ გოკუს თავგადასავალზეა, რომელიც საბრძოლო ხელოვნებას ეუფლება და მთელ სამყაროში ეძებს "დრაკონის კვერცხებს"- შვიდ მაგიურ სფეროს, რომლის შეგროვების შემთხვევაში დრაკონის გამოძახება შეიძლება და რომელიც სურვილებს ასრულებს. მანგა მსოფლიოს მაშტაბით 240 ეგზემპლარი გაიყიდა და ყველაზე გაყიდვად მანგებს შორის მან One Piece შემდეგ მეორე ადგილი დაიკავა.

Golgo 13 - ეს არის მეორე ყველაზე გაყიდვადი ერთ-ერთი ყველაზე ძველი დროის მანგა, (200 მილიონი ეგზემპლარი)  მისი ავტორია ტაკაო საიტო, რომელმაც მანგა პირველად 1968 წელს გამოსცა. გოლგო 13 არის პროფესიონალ დაქირავებულ მკვლელზე, რომლის ვინაობაც უცნობია და ის სხვადასხვა სახის შეკვეთილ მკვლელობებს ასრულებს.
                                             
Naruto - მასაში კიშიმოტოს მიერ შექმნილი მანგა, რომელიც პირველად 1997 წელს გამოიცა მოგვითხრობს ამბავს ახალგაზრდა ნინძაზე, რომელიც ოცნებობს გახდეს ჰოკაგე, თავის სოფელში ყველაზე ძლიერი და ყველას მიერ აღიარებული ნინძა. მანგის საფუძველზე შეიქმნა არაერთი ანიმე სერია, ვიდეო თამაშები, ანიმე ფილმე და ა.შ. იაპონიის გარდა მსოფლიოს 35 ქვეყანაში ნარუტოს მანგა 220 მილიონი ეგზემპლარი გაიყიდა და ისტორიაში ყველაზე გაყიდვად მანგებს შორის მესამე ადგილი დაიკავა.

                                

                                               მასაში კიშიმოტოს მანგა "ნარუტო"
   
Black Jack - ოსამუ ტეზუკას კიდევ ერთი მანგა 1970 წელს გამოვიდა და მოგვითხრობს საიდუმლოებით მოცულ გენიოს ექიმ ბლექ ჯეკზე, რომელიც დაქირავებული ექიმია და სამსახურს უწევს ყველას ვინც მის მიერ დადგენილ საფასურს გადაიხდის.
 
Slam Dunk - ტაკეჰიკო ინოუეს მიერ სპორტულ თემაზე შექმნილი მანგა, რომელიც შოჰოკუს უმაღლესი სკოლის კალათბურთის გუნდზე მოგვითხრობს. მანგა 1990 წლიდა 1996 წლის ჩათვლით გამოიცემოდა, მხოლოდ იაპონიაში 121 მილიონი ეგზემპლარი გაიყიდა და ისტორიაში ერთ-ერთ ყველაზე გაყიდვადი მანგა გახდა.

 

ასევეა ტაიტე კუბოს მიერ შექმნილი მანგა Bleach, რომელიც 120 მილიონი ეგზემპლარი გაიყიდა მთელ მსოფლიოში და ოსამუ აკიმოტოს მიერ შექმნილი კომედიური ჟანრის მანგა KochiKame: Tokyo Beat Cops, მანგა 1976 წლიდან 2016 წლის სექტემბრამდე გამოდიოდა და 157 მილიონი ეგზემპლარი გაიყიდა.

 

 

~ განმარტებები:

                   მანგაკა - მანგას მხატვარი.
                   უკაიო-ე (Ukiyo-e) - არის იაპონური მხატვრობის ერთ-ერთი მიმდინარეობა, რომლის აყვავების ხანად 17-19 საუკუნეები ითვლება,  ხელოვანები ხის ფირფიტებზე მუშაობდნენ და ხატავდნენ ისეთ თემებზე როგორიცაა ლამაზი ქალები, კაბუკის მსახიობები და სუმოს მოჭიდავეები, ისტორიული სცენები და ლეგენდები, მგზავრობის სცენები, პეიზაჟები, ფლორა, ფაუნა და ეროტიკული სცენები.
                   შუნგა (Shunga) - ეს არის ეროტიკული მხატვრობის აღმნიშვნელი იაპონური ტერმინი. შუნგას უმეტესობა  უკაიო-ეს ტიპისაა და უმეტესწილად ხის ფირფიტებზე სრულდებოდა. 

                   კამიშიბაი (Kamishibai) - იაპონური ქუჩის თეატრის სახეობა, რომელიც განსაკუთრებით პოპულარული იყო 1930-იან წლებში იაპონიაში და ასევე ომის შემდგომ პერიოდში, სანამ მე-20 საუკუნეში ტელევიზია გაჩნდებოდა. ეს იყო მოხეტიალე თეატრი, რომელიც წარმოდგენას ქუჩაში მართავდა და ამბის თხრობა სხვადასხვა მხატვრების მიერ მინიატურულ სცენაზე ნახატების ცვლით ხდებოდა.

 

скачать dle 11.3
კომენტარის დამატება
Информация
Посетители, находящиеся в группе სტუმარი, не могут оставлять комментарии к данной публикации.